‹‹مقدمه››
مراحل ایمپلنت دندان برای همه یک مسیر ثابت و یک زمانبندی یکسان ندارد. در یک بیمار ممکن است دندان کشیده و ایمپلنت همان روز قرار داده شود؛ در فرد دیگری لازم است ابتدا حفره دندان حفظ یا بازسازی شود، چند هفته یا چند ماه ترمیم انجام گیرد و سپس ایمپلنت کاشته شود. حتی زمان وصل کردن روکش نیز میتواند فوری، زودهنگام یا پس از یک دوره ترمیم طولانیتر باشد.
نکتهای که معمولاً نادیده گرفته میشود این است که طرح ایمپلنت باید تا حد امکان قبل از کشیدن دندان مشخص شود. محل دندان آینده، مقدار استخوان، وضعیت لثه، نزدیکی عصب یا سینوس، نیاز احتمالی به پیوند استخوان و امکان روکش موقت، همگی روی نحوه کشیدن دندان و مراحل بعد اثر میگذارند.[4]
در ادامه مسیر واقعی درمان را از تصمیم به کشیدن دندان تا نصب روکش نهایی، همراه با نقاطی که میتوانند زمان و روش درمان را تغییر دهند، مرور میکنیم.
در یک نگاه
مرحله صفر، تصمیم برای حفظ یا کشیدن دندان است: اگر دندان قابل نگهداری باشد، کشیدن و ایمپلنت لزوماً اولین انتخاب نیست.
برنامهریزی قبل از کشیدن مهم است: معاینه، ارزیابی لثه و استخوان و تصویربرداری سهبعدی میتوانند مسیر جراحی را تعیین کنند.
کاشت فوری همیشه ممکن نیست: ایمپلنت میتواند همان روز، چند هفته بعد یا پس از ترمیم کامل استخوان قرار گیرد.
پیوند استخوان برای همه لازم نیست: نیاز به آن به ضخامت و حجم استخوان، دیوارههای حفره و محل دندان بستگی دارد.
روکش فوری با روکش نهایی یکی نیست: در بسیاری از درمانهای فوری، ابتدا یک روکش موقت با شرایط اکلوژنی کنترلشده قرار میگیرد.
درمان با نصب روکش تمام نمیشود: کنترل پلاک، ارزیابی بافت اطراف ایمپلنت و ویزیتهای نگهدارنده بخشی از درمان بلندمدت هستند.[6]
مرحله صفر: آیا دندان واقعاً باید کشیده شود؟
ایمپلنت برای جایگزینی دندانی است که از دست رفته یا نگهداری آن منطقی نیست؛ نه اینکه هر دندان دردناک یا آسیبدیده مستقیماً با ایمپلنت جایگزین شود. پیش از کشیدن باید قابلیت ترمیم دندان، وضعیت ریشه، ترک، پوسیدگی، سلامت لثه و امکان درمان ریشه بررسی شود.
اگر دندان پوسیدگی بسیار عمیق دارد، مقاله درمان پوسیدگی عمیق دندان توضیح میدهد چه زمانی هنوز امکان حفظ پالپ یا بازسازی دندان وجود دارد. اگر نگرانی درباره درگیری پالپ مطرح است، علائم نیاز به عصبکشی نیز میتواند مسیر ارزیابی را روشنتر کند.
اگر پس از ارزیابی، کشیدن دندان بهترین گزینه باشد، از همین مرحله باید جایگزینی نهایی دندان در طراحی درمان دیده شود؛ چون نوع کشیدن و نحوه مدیریت حفره میتواند روی مقدار استخوان باقیمانده برای ایمپلنت اثر بگذارد.
مرحله ۱: ارزیابی پزشکی، لثه و شرایط دهان
پیش از جراحی ایمپلنت، سابقه پزشکی و دارویی، بیماریهای مزمن، کنترل دیابت، وضعیت لثه، سطح بهداشت دهان، مصرف دخانیات، دندانقروچه و شرایط بایت بررسی میشوند. منابع جراحی پروژه بر ارزیابی وضعیت عمومی بیمار و بیماریهای کنترلنشده پیش از جراحی انتخابی تأکید میکنند.[2]
این مرحله برای «قبول یا رد» ساده بیمار نیست؛ هدف آن مشخص کردن ریسکها و اصلاح عواملی است که میتوانند ترمیم زخم، سلامت لثه، پایداری ایمپلنت یا نگهداری طولانیمدت را دشوار کنند. گاهی قبل از ایمپلنت لازم است التهاب لثه کنترل شود، بهداشت بهبود یابد یا درباره یک بیماری سیستمیک با پزشک معالج هماهنگی انجام شود.
مرحله ۲: تصویربرداری و طراحی سهبعدی محل ایمپلنت
پس از معاینه و تصاویر اولیه مانند رادیوگرافی پریاپیکال یا پانورامیک، CBCT معمولاً برای ارزیابی سهبعدی محل ایمپلنت به کار میرود. این تصویر ارتفاع و عرض استخوان، ضخامت صفحات کورتیکال و ارتباط با ساختارهای مهمی مانند کانال عصب آلوئولار تحتانی یا سینوس فک بالا را نشان میدهد.[1]
اصل مهم در ایمپلنت مدرن «restoration-driven placement» است؛ یعنی ابتدا جای دندان و روکش آینده از نظر زیبایی و عملکرد تصور میشود و سپس محل، زاویه و عمق ایمپلنت طوری برنامهریزی میشود که آن روکش بتواند در موقعیت مناسب ساخته شود. در موارد منتخب، برنامهریزی دیجیتال و گاید جراحی میتواند برای انتقال طرح سهبعدی به جراحی استفاده شود.[2]
مرحله ۳: کشیدن دندان با حفظ حداکثری استخوان
اگر دندان باید خارج شود، هدف این است که تا حد امکان استخوان و بافت نرم اطراف حفره حفظ شود. در منابع جراحی، کشیدن کمتروما، پاکسازی بافت گرانولاسیون و ارزیابی سلامت دیوارههای حفره از مراحل مهم آمادهسازی ناحیه معرفی شدهاند.[2]
پس از کشیدن، وضعیت حفره دوباره بررسی میشود. حتی اگر بر اساس CBCT برنامه ایمپلنت فوری وجود داشته باشد، یافتههای واقعی جراحی ممکن است طرح را تغییر دهند؛ برای مثال شکستگی دیواره باکال، نقص استخوانی بزرگ یا ناتوانی در رسیدن به پایداری اولیه کافی میتواند باعث شود ایمپلنت به زمان دیگری موکول شود.[5]
اگر علت کشیدن، عفونت یا آبسه بوده است، درمان منبع عفونت و پاکسازی محل اهمیت دارد. برای شناخت علائم و خطرات عفونت دندانی، میتوانید مقاله آبسه دندان را ببینید.
مرحله ۴: تصمیم اصلی؛ ایمپلنت چه زمانی قرار داده میشود؟
زمان کاشت ایمپلنت را نباید با یک عدد ثابت تعریف کرد. در طبقهبندیهای متداول، سه مسیر اصلی وجود دارد و هر کدام برای شرایط خاصی مناسباند.[4]
زمان کاشت | تعریف | چه زمانی ممکن است منطقی باشد؟ |
|---|---|---|
ایمپلنت فوری | قرار دادن ایمپلنت در همان جلسه کشیدن دندان | وقتی شرایط بیمار و محل مناسب باشد، استخوان برای پایداری اولیه وجود داشته باشد و موقعیت سهبعدی صحیح قابل دستیابی باشد |
کاشت زودهنگام | تقریباً ۴ تا ۸ هفته پس از کشیدن، یا ۱۲ تا ۱۶ هفته پس از کشیدن با ترمیم نسبی استخوان | وقتی لازم است بافت نرم یا بخشی از استخوان ابتدا ترمیم شود و سپس ایمپلنت قرار گیرد |
کاشت دیرهنگام | پس از ترمیم کامل استخوان، معمولاً بیش از ۶ ماه پس از کشیدن | در بعضی نقصهای پیچیده، درمانهای مرحلهای، شرایط پزشکی یا زمانی که بازسازی استخوان مقدم بر کاشت است |
مرور نظاممند منتشرشده در سال ۲۰۲۶ روی بیش از ۱۰ هزار ایمپلنت نشان میدهد چندین ترکیب مختلف از زمان کاشت و زمان بارگذاری میتوانند در بیماران انتخابشده نتایج قابل قبول داشته باشند؛ اما بعضی ترکیبها مستندتر از بقیه هستند. پیام عملی این شواهد این است که «فوریتر» الزاماً «بهتر» نیست و انتخاب بیمار و محل درمان تعیینکننده است.[4]
مرحله ۵: آیا پیوند استخوان یا حفظ حفره لازم است؟
همه بیماران به پیوند استخوان نیاز ندارند. پس از کشیدن دندان، استخوان فک بهطور طبیعی دچار تغییر حجم میشود. Ridge preservation یا حفظ حفره با مواد پیوندی میتواند این کاهش حجم را محدود کند، اما آن را کاملاً متوقف نمیکند.[2]
اگر استخوان موجود برای موقعیت صحیح ایمپلنت کافی نباشد، بسته به محل و شدت نقص ممکن است یکی از روشهای بازسازی مانند حفظ حفره، GBR، پیوند بلوکی یا در فک بالا، افزایش کف سینوس مطرح شود. بعضی از این کارها همزمان با کاشت ایمپلنت انجام میشوند و بعضی نیاز به یک مرحله جداگانه و زمان ترمیم قبل از ایمپلنت دارند.
در عمل، همین مرحله یکی از دلایل اصلی تفاوت طول درمان بین دو بیمار است. فردی با استخوان کافی ممکن است مسیر کوتاهتری داشته باشد؛ بیمار دیگری که به بازسازی وسیع استخوان نیاز دارد ممکن است چند ماه مرحله ترمیم اضافه داشته باشد.
مرحله ۶: قرار دادن فیکسچر ایمپلنت
در جلسه کاشت، مسیر درون استخوان بر اساس طرح جراحی آماده میشود و فیکسچر ایمپلنت در موقعیت تعیینشده قرار میگیرد. یکی از معیارهای مهم همان لحظه، پایداری اولیه است؛ یعنی ایمپلنت هنگام قرارگیری تا چه حد در استخوان ثابت است. این عامل در تصمیم درباره امکان روکش موقت فوری یا لزوم ترمیم بدون بار اهمیت دارد.[5]
پس از قرار دادن ایمپلنت، ممکن است درمان بهصورت یکمرحلهای با healing abutment ادامه پیدا کند یا ایمپلنت زیر لثه پوشانده شود و در جلسه دیگری آشکار شود. انتخاب روش به شرایط بافت، نیاز به پیوند و پروتکل درمانی بستگی دارد.
کتاب White & Pharoah توصیه میکند بلافاصله پس از کاشت، یک تصویر پریاپیکال بهعنوان خط پایه برای مقایسههای آینده تهیه شود؛ در صورت چند ایمپلنت، پانورامیک نیز میتواند کاربرد داشته باشد.[1]
مرحله ۷: جوش خوردن ایمپلنت و انتخاب زمان بارگذاری
پس از کاشت، استخوان باید با سطح ایمپلنت ارتباط پایدار ایجاد کند؛ فرایندی که به آن osseointegration یا یکپارچگی استخوانی گفته میشود. اما در ایمپلنت مدرن، «صبر کردن چند ماه» تنها پروتکل موجود نیست و زمان اتصال دندان به ایمپلنت بر اساس شرایط بالینی انتخاب میشود.
پروتکل بارگذاری | زمان اتصال پروتز | نکته مهم |
|---|---|---|
فوری | در کمتر از یک هفته | فقط در شرایط منتخب و با پایداری مناسب؛ ممکن است پروتز موقت بدون تماس عملکردی باشد |
زودهنگام | بین یک هفته تا دو ماه | برای همه ترکیبهای زمان کاشت به یک اندازه مستند نیست |
معمول یا conventional | پس از بیش از دو ماه | در بسیاری از شرایط پیچیده و زمانی که محافظت از ترمیم استخوان مهم است، مسیر محافظهکارانهتری محسوب میشود |
به همین دلیل، عبارت «ایمپلنت فوری» میتواند مبهم باشد. ممکن است منظور فقط کاشت فیکسچر در روز کشیدن باشد، یا کاشت همراه با روکش موقت فوری. این دو تصمیم جدا هستند و امکان یکی، لزوماً امکان دیگری را تضمین نمیکند.[4]
مرحله ۸: روکش موقت؛ چه زمانی همان روز دندان دارید؟
در بعضی بیماران، مخصوصاً در ناحیه زیبایی، یک روکش موقت میتواند در روز جراحی یا حداکثر طی یک هفته متصل شود. در پروتکلهای فوری، ITI تأکید میکند که انتخاب مورد، پایداری اولیه، وضعیت دیواره استخوانی و طراحی تماسهای بایت اهمیت زیادی دارند و این روش یک درمان پیچیده محسوب میشود.[5]
روکش موقت همان روکش دائمی نیست. وظیفه آن میتواند حفظ ظاهر، کمک به شکلدهی بافت نرم و عبور بیمار از دوره ترمیم باشد. در بسیاری از موارد، تماسهای عملکردی آن عمداً محدود میشوند تا فشار نامناسب به ایمپلنت تازه کاشتهشده وارد نشود.
مرحله ۹: اباتمنت و شکلدهی لثه
اباتمنت قطعهای است که ایمپلنت داخل استخوان را به ترمیم دندانی متصل میکند. اگر ایمپلنت در مرحله اول زیر لثه پوشانده شده باشد، پس از طی دوره ترمیم یک جراحی کوچک برای آشکار کردن آن و قرار دادن healing abutment انجام میشود. در روشهای یکمرحلهای یا فوری، این بخش ممکن است از ابتدا در تماس با محیط دهان باشد.
در ناحیه قدامی، شکلدهی تدریجی لثه اطراف اباتمنت یا روکش موقت میتواند برای ایجاد پروفایل خروج طبیعیتر دندان اهمیت داشته باشد. تصمیم برای رفتن به مرحله روکش نهایی زمانی گرفته میشود که وضعیت ایمپلنت، لثه و طرح پروتزی برای ثبت دقیق مناسب باشد.
مرحله ۱۰: اسکن یا قالبگیری و ساخت روکش نهایی
پس از آماده شدن ایمپلنت برای مرحله پروتزی، موقعیت سهبعدی آن با اسکن داخل دهانی یا قالبگیری ثبت میشود. سپس دندانپزشک و لابراتوار شکل روکش، تماس با دندانهای مجاور، رنگ، کانتور، محل خروج از لثه و نحوه اتصال آن را طراحی میکنند.
روکش میتواند بسته به سیستم و طرح درمان به روش پیچشونده یا سمانشونده متصل شود. هنگام تحویل، تماسهای بایت، قابلیت تمیز کردن، زیبایی و نشستن کامل قطعات بررسی میشوند. White & Pharoah اشاره میکند که در فاز پروتزی، رادیوگرافی پریاپیکال یا بایتوینگ میتواند برای اطمینان از نشستن کامل اباتمنت و ترمیم کمککننده باشد.[1]
مرحله ۱۱:
ایمپلنت به پوسیدگی دچار نمیشود، اما بافت اطراف آن میتواند دچار التهاب و از دست رفتن استخوان شود. گایدلاین S3 فدراسیون اروپایی پریودنتولوژی توصیه میکند پیشگیری از بیماریهای اطراف ایمپلنت از مرحله برنامهریزی شروع شود و پس از قرار گرفتن ایمپلنت در عملکرد، یک برنامه مراقبت حمایتی با ارزیابی دورهای سلامت بافت اطراف ایمپلنت ادامه پیدا کند.[6]
مسواک زدن دقیق، تمیز کردن فضای بین دندانی با ابزار مناسب، کنترل پلاک، ویزیتهای منظم و بررسی خونریزی یا التهاب اطراف ایمپلنت بخش مهمی از عمر درمان هستند. در بیماران بدون علامت، رادیوگرافی پریاپیکال خط اول برای پایش استخوان است و CBCT برای پیگیری روتینِ ایمپلنت بدون علامت توصیه نمیشود.[1]
مسیر زمانی ایمپلنت در چند سناریوی رایج
بهجای یک وعده زمانی ثابت، بهتر است درمان را به چند سناریوی واقعی تقسیم کنیم:
سناریو | پس از کشیدن | مرحله پروتزی |
|---|---|---|
ایمپلنت فوری + روکش موقت فوری | فیکسچر همان روز قرار میگیرد | پروتز موقت همان روز یا طی یک هفته؛ روکش نهایی پس از تثبیت ایمپلنت و بافتها |
ایمپلنت فوری + بارگذاری معمول | فیکسچر همان روز قرار میگیرد | پروتز عملکردی پس از دوره ترمیم، معمولاً بیش از دو ماه بعد |
کاشت زودهنگام | ۴–۸ هفته یا ۱۲–۱۶ هفته برای ترمیم نسبی بافت صبر میشود | پس از کاشت، بارگذاری بر اساس پایداری و شرایط ناحیه انتخاب میشود |
پیوند استخوان مرحلهای / کاشت دیرهنگام | ابتدا بازسازی و ترمیم استخوان انجام میشود | پس از آماده شدن بستر، ایمپلنت و سپس مرحله پروتزی انجام میشوند؛ زمان کل طولانیتر است |
بنابراین مدت درمان میتواند از داشتن یک دندان موقت در همان هفته تا یک مسیر چندمرحلهای چندماهه متغیر باشد. زمان نصب روکش نهایی را نباید قبل از ارزیابی استخوان، پایداری ایمپلنت و وضعیت لثه قطعی دانست.
چه چیزهایی میتوانند مراحل ایمپلنت را طولانیتر یا کوتاهتر کنند؟
مقدار و شکل استخوان: کمبود عرض یا ارتفاع میتواند نیاز به بازسازی ایجاد کند.
محل دندان: نزدیکی به سینوس فک بالا یا عصب فک پایین میتواند طراحی جراحی را پیچیدهتر کند.
سلامت دیوارههای حفره پس از کشیدن: نقصهای بزرگ ممکن است ایمپلنت فوری را نامناسب کنند.
پایداری اولیه ایمپلنت: روی امکان بارگذاری یا روکش موقت فوری اثر دارد.
نیازهای زیبایی: ناحیه دندانهای جلویی معمولاً به مدیریت دقیقتر استخوان و لثه نیاز دارد.
سلامت عمومی و عادات بیمار: بیماری کنترلنشده، سیگار، بهداشت ضعیف یا دندانقروچه میتوانند طرح را تغییر دهند.
نیاز به پیوند یا سینوسلیفت: ممکن است همزمان با ایمپلنت یا بهصورت مرحلهای انجام شود.
چه زمانی باید بعد از جراحی سریعتر با دندانپزشک تماس گرفت؟
مقداری درد، حساسیت و تورم در روزهای ابتدایی بعد از جراحی میتواند رخ دهد، اما روند رو به بدتر شدن یا ایجاد علامت جدید نیاز به ارزیابی دارد. در موارد زیر بهتر است سریع با تیم درمان تماس بگیرید:
تورم رو به افزایش، تب، چرک یا بوی/طعم غیرعادی همراه با درد;
خونریزیای که با فشار معمول کنترل نمیشود;
لق شدن واضح روکش موقت، اباتمنت یا احساس حرکت در ناحیه ایمپلنت;
بیحسی یا تغییر حس جدید یا پایدار، بهخصوص پس از ایمپلنت فک پایین;
درد شدید یا رو به افزایش که با روند مورد انتظار پس از جراحی همخوان نیست.
اگر تورم با مشکل در تنفس یا بلع همراه است، وضعیت میتواند اورژانسی باشد و باید از خدمات اورژانس محلی استفاده شود.
جمعبندی
مراحل ایمپلنت از کشیدن دندان تا نصب روکش، یک زنجیره از تصمیمهای وابسته به هم است؛ نه یک جدول زمانی ثابت. ارزیابی پزشکی و دهانی، CBCT، طراحی روکش آینده، کشیدن کمتروما، تصمیم درباره زمان کاشت، نیاز یا عدم نیاز به پیوند استخوان، پایداری اولیه، زمان بارگذاری، مدیریت لثه و ساخت روکش نهایی باید بهصورت یک برنامه واحد دیده شوند.
مهمترین نکته برای بیمار این است که «ایمپلنت فوری» یا «روکش فوری» را صرفاً بر اساس سرعت انتخاب نکند. بهترین پروتکل، پروتکلی است که با وضعیت واقعی استخوان، لثه، بایت، سلامت عمومی و هدف ترمیمی شما سازگار باشد و امکان پیگیری و نگهداری بلندمدت را فراهم کند.
برای مشخص شدن اندیکاسیون، محدودیتها و طرح درمان مناسب شرایط شما، معاینه حضوری در کلینیک دندانپزشکی روما انجام شود؛ این مقاله جایگزین ارزیابی فردی نیست.
منابع
Mallya SM, Lam EWN. White and Pharoah’s Oral Radiology: Principles and Interpretation. 8th ed. Elsevier; 2019. Chapter 15: Dental Implants — imaging techniques, preoperative assessment, treatment planning, postoperative imaging and monitoring.
Dym H, Halpern LR, Ogle OE, eds. Oral and Maxillofacial Surgery, Medicine, and Pathology for the Clinician. Wiley-Blackwell; 2023. Chapters 6–8: ridge preservation, bone augmentation, sinus augmentation, digital planning and implant surgery.
Habrawi S. Crash Course in Fixed Prosthodontics. Dentiscope; 2020. Sections: treatment planning for missing teeth, implant indications and prosthodontic planning. (منبع فعلی و موقت Ref-05 پروژه)
Gallucci GO, Hamilton A, Akhondi S, Pala K, Peña-Cardelles JF. Current State of Evidence for Implant Placement and Loading in Partially Edentulous Patients: A Systematic Review. Clinical Implant Dentistry and Related Research. 2026;28(1):e70120. DOI: 10.1111/cid.70120. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41574557/
Lazarin R, Wismeijer D, Morton D. “Implant Placement and Loading Protocols” at the 7th ITI Consensus Conference: A Narrative Review of the Findings of Group 5. Forum Implantologicum. 2024. DOI: 10.3290/iti.fi.45734. URL: https://forum-implantologicum.iti.org/feature-article/implant-placement-and-loading-protocols-at-the-7th-iti-consensus-conference-a-narrative-review-of-the-findings-of-group-5-6001
Herrera D, Berglundh T, Schwarz F, et al. Prevention and treatment of peri-implant diseases—The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology. 2023;50(Suppl 26):4-76. DOI: 10.1111/jcpe.13823. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37271498/
Tonetti MS, Jung RE, Avila-Ortiz G, et al. Management of the extraction socket and timing of implant placement: Consensus report and clinical recommendations of group 3 of the XV European Workshop in Periodontology. Journal of Clinical Periodontology. 2019;46(Suppl 21):183-194. DOI: 10.1111/jcpe.13131. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31215112/
‹‹سوالات متداول››
بله، در بعضی بیماران ایمپلنت فوری امکانپذیر است. اما نیاز به استخوان کافی برای پایداری اولیه، موقعیت سهبعدی مناسب، بررسی دیواره حفره و ارزیابی ریسکهای بافت نرم دارد. اگر شرایط هنگام جراحی مناسب نباشد، باید امکان تغییر به کاشت زودهنگام یا دیرهنگام از قبل در طرح درمان پیشبینی شده باشد.
نه. «کاشت فوری» فقط به زمان قرار دادن فیکسچر نسبت به کشیدن دندان اشاره دارد. در بعضی موارد یک روکش موقت همان روز یا طی یک هفته وصل میشود، اما روکش نهایی معمولاً پس از مناسب شدن وضعیت ایمپلنت و بافتها ساخته میشود.
گاهی بله و گاهی نه. نقصهای محدود ممکن است همزمان با کاشت بازسازی شوند؛ در نقصهای وسیعتر ممکن است ابتدا پیوند انجام شود و پس از ترمیم، ایمپلنت قرار گیرد.
وجود عفونت مزمن اطراف ریشه بهتنهایی همیشه منع مطلق نیست. در پروتکلهای فوری باید بتوان محل را بهطور کامل پاکسازی کرد، استخوان کافی برای پایداری اولیه باقی بماند و سایر معیارهای انتخاب بیمار و محل مناسب باشند. وجود عفونت حاد، نقصهای بزرگ یا شرایط نامناسب میتواند باعث تغییر پروتکل شود.
تجویز تصویر باید بر اساس معاینه و نیاز تشخیصی انجام شود، اما منابع رادیولوژی دهان، پس از ارزیابی اولیه با تصاویر دوبعدی، CBCT را ابزار اصلی ارزیابی سهبعدی پیش از کاشت برای سنجش حجم استخوان و رابطه با ساختارهای حیاتی معرفی میکنند.