‹‹مقدمه››
ترمیم دندان شکسته به اندازه و عمق شکستگی بستگی دارد. یک لبپریدگی کوچک ممکن است فقط با صاف کردن لبه یا کامپوزیت همرنگ دندان ترمیم شود، در حالی که شکستگی بزرگتر میتواند به بازسازی کامپوزیتی، آنله یا روکش نیاز داشته باشد. اگر شکستگی به بخش زنده داخل دندان برسد، درمان عصب یا روشهای حفظ عصب نیز ممکن است مطرح شوند. [1] [3]
ظاهر دندان همیشه شدت آسیب را نشان نمیدهد. گاهی فقط یک گوشه کوچک شکسته است، اما ترک به بخشهای عمیقتر ادامه دارد؛ برعکس، شکستگی واضح یک دندان جلویی ممکن است بیشتر به مینا و عاج محدود باشد و با درمان محافظهکارانه قابل بازسازی باشد. به همین دلیل تصمیم بین کامپوزیت، آنله، روکش، درمان عصب یا کشیدن دندان باید بعد از معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری گرفته شود. [2] [4]
در یک نگاه: دندان شکسته معمولاً چگونه ترمیم میشود؟
لبپریدگی کوچک مینا: گاهی فقط صاف کردن لبه یا یک ترمیم کامپوزیتی کوچک کافی است. [1]
شکستگی دندان جلویی: اگر قطعه سالم پیدا شود، در بعضی موارد امکان چسباندن مجدد آن وجود دارد؛ در غیر این صورت کامپوزیت همرنگ دندان میتواند شکل دندان را بازسازی کند. [3]
شکستن کاسپ دندان عقب: بسته به اندازه آسیب، پرکردگی، آنله یا روکش مطرح میشود. [2]
شکستگی عمیق و باز شدن عصب: ممکن است درمان حفظ عصب یا عصبکشی لازم شود. [4]
ترک گسترده یا دندان دو تکهشده: امکان حفظ دندان به محل و عمق ترک بستگی دارد و بعضی موارد قابل نگهداری نیستند. [4]
هرچه درمان زودتر انجام شود، احتمال جلوگیری از گسترش ترک، حساسیت و آلودگی بخش داخلی دندان بیشتر است.
اولین کار بعد از شکستن دندان چیست؟
اگر دندان در اثر ضربه شکسته است، ابتدا دهان را آرام با آب بشویید و اگر خونریزی از لب یا لثه وجود دارد، با گاز تمیز فشار ملایم وارد کنید. اگر قطعه شکسته دندان را پیدا کردید، آن را دور نیندازید؛ در بعضی شکستگیهای تاج امکان استفاده دوباره از همان قطعه وجود دارد. [3]
روی دندان شکسته آسپرین، پودر دارو یا مواد شیمیایی قرار ندهید. اگر لبه تیز دندان به زبان یا گونه گیر میکند، تا زمان مراجعه از جویدن با همان سمت پرهیز کنید. درد شدید، تورم، جابهجا شدن دندان یا خونریزی قابلتوجه نیاز به ارزیابی سریعتر دارد.
اگر فقط گوشه کوچکی از دندان شکسته باشد چه؟
شکستگیهای خیلی کوچک که فقط مینا را درگیر میکنند معمولاً سادهترین نوع آسیب هستند. اگر لبه تیز باشد، ممکن است فقط نیاز به صاف و پولیش کردن داشته باشد. اگر شکل دندان تغییر کرده یا ظاهر آن مهم باشد، میتوان با مقدار کمی کامپوزیت همرنگ دندان قسمت از دسترفته را بازسازی کرد. [1]
در این نوع ترمیم، معمولاً تلاش میشود حداقل مقدار ممکن از بافت سالم دندان دستکاری شود. اتصال کامپوزیت به مینا و عاج اجازه میدهد بسیاری از شکستگیهای کوچک و متوسط، بهویژه در دندانهای جلو، بدون نیاز به روکش کامل ترمیم شوند. [1]
کامپوزیت چه زمانی برای دندان شکسته مناسب است؟
کامپوزیت بیشتر زمانی مناسب است که مقدار قابلقبولی از ساختار سالم دندان باقی مانده باشد و بتوان شکل و عملکرد دندان را با یک ترمیم مستقیم بازسازی کرد. این روش بهخصوص برای شکستگی لبه دندانهای جلو کاربرد زیادی دارد. رنگ ماده با دندان هماهنگ میشود و معمولاً در همان جلسه شکل نهایی ساخته میشود. [1] [5]
در شکستگیهای بزرگ دندان جلو، گاهی برای ساخت دقیقتر شکل طبیعی دندان از قالب یا راهنمایی استفاده میشود تا سطح پشتی، لبه دندان و تماس با دندان کناری بهتر بازسازی شوند. [1]
اما اگر بخش بزرگی از دندان عقب شکسته، دیوارههای باقیمانده بسیار نازک شده یا فشار جویدن زیاد باشد، یک کامپوزیت بزرگ همیشه بهترین انتخاب نیست. در این شرایط ممکن است پوشش بیشتری مثل آنله یا روکش لازم باشد.
آیا میتوان قطعه شکسته دندان را دوباره چسباند؟
در بعضی شکستگیهای تاج، مخصوصاً دندانهای جلویی، اگر قطعه نسبتاً سالم باشد امکان اتصال مجدد آن وجود دارد. این روش میتواند شکل، رنگ و بافت طبیعی خود دندان را حفظ کند. با این حال قابل استفاده بودن قطعه به محل شکستگی، سلامت قطعه، وضعیت عصب و امکان اتصال پایدار بستگی دارد. [3]
اگر قطعه را پیدا کردهاید، آن را تمیز و مرطوب نگه دارید و همراه خود به دندانپزشک ببرید. تصمیم نهایی بعد از بررسی خود دندان و قطعه گرفته میشود.
اگر یک قسمت از سطح جونده دندان عقب شکسته باشد چه؟
شکستن یکی از برجستگیهای سطح جونده، بهخصوص در دندانی که پرکردگی بزرگ دارد، اتفاق نسبتاً رایجی است. اگر شکستگی محدود باشد و بقیه دندان استحکام کافی داشته باشد، پرکردگی جدید یا آنله ممکن است کافی باشد. اگر چند دیواره ضعیف شده باشند یا خطر شکست بیشتر وجود داشته باشد، روکش میتواند محافظت بیشتری ایجاد کند. [2] [4]
اگر نمیدانید چه زمانی پوشاندن کامل دندان لازم میشود، راهنمای چه زمانی دندان به روکش نیاز دارد معیارهای اصلی این تصمیم را توضیح میدهد.
پرکردگی، آنله یا روکش؛ تفاوت انتخاب چیست؟
وضعیت کلی دندان | درمانی که ممکن است مطرح شود | هدف |
|---|---|---|
لبپریدگی یا شکستگی محدود | صاف کردن لبه یا کامپوزیت | بازسازی با حداقل دستکاری دندان |
شکستگی متوسط با بخش زیادی از دندان سالم | کامپوزیت یا آنله | حفظ بافت سالم و تقویت بخش ضعیف |
شکستگی وسیع و دیوارههای متعدد ضعیف | آنله گسترده یا روکش | پوشاندن قسمتهای در معرض شکست |
شکستگی همراه با آسیب عصب | درمان عصب یا حفظ عصب + ترمیم نهایی | کنترل درد و حفظ دندان |
ترک یا شکستگی غیرقابل ترمیم | گاهی کشیدن دندان | حذف منبع درد و عفونت و برنامهریزی جایگزینی |
از کجا بفهمیم عصب دندان هم آسیب دیده است؟
باز شدن یا آسیب بخش زنده داخل دندان همیشه از روی ظاهر مشخص نیست. درد شدید و ماندگار، حساسیت طولانی به سرما یا گرما، درد خودبهخودی، تغییر رنگ دندان یا درد هنگام جویدن میتوانند نیاز به بررسی عصب را بیشتر کنند. با این حال هیچکدام بهتنهایی تشخیص قطعی نیستند.
اگر شکستگی به عصب رسیده باشد، درمان به سن دندان، میزان آسیب و زنده بودن بافت داخل آن بستگی دارد. در بعضی دندانهای تازه روییده میتوان بخشی از عصب سالم را حفظ کرد؛ در موارد دیگر درمان ریشه لازم میشود. [3] [4]
برای آشنایی با نشانههایی که احتمال درمان ریشه را بیشتر میکنند، میتوانید مقاله علائم نیاز به عصبکشی را بخوانید.
آیا شکستگی عمیق همیشه به عصبکشی نیاز دارد؟
نه. اگر شکستگی نزدیک عصب باشد اما بافت داخلی هنوز سالم یا قابل حفظ باشد، ممکن است درمان محافظهکارانهتر امکانپذیر باشد. در شکستگیهایی که عصب مستقیماً باز شده است نیز انتخاب بین حفظ عصب و عصبکشی به شرایط دندان و وضعیت رشد ریشه بستگی دارد. [3]
این موضوع شبیه پوسیدگی عمیق است: نزدیک بودن آسیب به عصب بهتنهایی به معنی نیاز قطعی به عصبکشی نیست. مقاله پوسیدگی عمیق دندان مسیر تصمیمگیری برای حفظ عصب را با جزئیات بیشتری توضیح میدهد.
دندان ترکخورده با دندان شکسته چه تفاوتی دارد؟
در دندان شکسته معمولاً بخشی از ساختار دندان جدا شده یا واضحاً از دست رفته است. در دندان ترکخورده، ممکن است ظاهر تاج تقریباً طبیعی باشد اما یک خط ترک از سطح جویدن به سمت بخشهای عمیقتر ادامه پیدا کند. بعضی ترکها فقط سطحیاند و اهمیت درمانی ندارند، در حالی که بعضی دیگر با جویدن درد ایجاد میکنند یا به سمت ریشه پیش میروند. [4]
ترک دندان مثل شکستگی استخوان «جوش نمیخورد». هدف درمان این است که حرکت قسمتهای ترکخورده محدود شود، آلودگی کنترل شود و از گسترش ترک تا حد امکان جلوگیری شود. روکش در بعضی دندانهای ترکخورده برای پوشاندن و محافظت از تاج استفاده میشود، اما موفقیت آن به عمق و محل ترک بستگی دارد. [4]
چه زمانی روکش برای دندان شکسته لازم میشود؟
روکش بیشتر زمانی مطرح میشود که شکستگی آنقدر گسترده باشد که ترمیم مستقیم نتواند استحکام کافی ایجاد کند، چند دیواره دندان ضعیف شده باشند، کاسپها در معرض شکست بیشتر باشند یا دندان پس از درمان ریشه به محافظت گسترده نیاز داشته باشد. [2]
اگر امکان استفاده از ترمیمی محافظهکارانهتر با پیشآگهی مناسب وجود داشته باشد، روکش کامل همیشه لازم نیست. مقدار بافت سالم باقیمانده، فشار جویدن و محل شکستگی در انتخاب بین کامپوزیت، آنله و روکش نقش دارند.
آیا دندان دو تکهشده را میتوان حفظ کرد؟
اگر ترک کامل شده و بخشهای دندان از هم جدا شده باشند، وضعیت جدیتر است. در بعضی موارد امکان حفظ یک بخش از دندان وجود دارد، اما در بسیاری از دندانهای کاملاً دو تکه یا دارای شکستگی عمودی ریشه، نگهداری کامل دندان امکانپذیر نیست. [4]
این تصمیم فقط بر اساس میزان درد گرفته نمیشود؛ گاهی شکستگی عمیق درد کمی دارد اما استخوان یا لثه اطراف را درگیر کرده است. معاینه، تستهای دندان و تصویربرداری برای تعیین محل ترک اهمیت دارند.
اگر دندان شکسته عفونت کند چه علائمی دارد؟
شکستگی میتواند راه ورود باکتریها به بخش داخلی دندان را باز کند. درد رو به افزایش، تورم لثه یا صورت، جوش روی لثه، خروج چرک، بوی بد یا مزه نامطبوع مداوم میتوانند احتمال عفونت را مطرح کنند. اگر تورم یا تب وجود دارد، مراجعه را به تعویق نیندازید.
در صورت تورم صورت، مشکل بلع یا تنفس، یا بدتر شدن سریع علائم، ارزیابی فوری لازم است. درباره نشانههای عفونت میتوانید راهنمای آبسه دندان را نیز ببینید.
دندانپزشک برای انتخاب روش ترمیم چه چیزهایی را بررسی میکند؟
اندازه و محل شکستگی؛
مقدار مینا و عاج سالم باقیمانده؛
وجود ترک و جهت ادامه آن؛
سلامت یا آسیب عصب دندان؛
وجود پوسیدگی یا پرکردگی قدیمی؛
محل تماس دندان با دندان مقابل هنگام جویدن؛
سلامت لثه و ریشه؛
ظاهر مورد انتظار، بهخصوص در دندانهای جلو؛
وجود دندانقروچه یا فشارهای زیاد.
در بعضی موارد عکس رادیوگرافی لازم است، اما همه ترکها در عکس معمولی دیده نمیشوند؛ به همین دلیل معاینه بالینی، تست جویدن و بررسی دقیق سطح دندان نیز اهمیت دارند.
مراحل ترمیم کامپوزیتی دندان شکسته چگونه است؟
در یک شکستگی مناسب برای کامپوزیت، مراحل معمول شامل انتخاب رنگ، تمیز کردن و آمادهسازی محافظهکارانه لبهها، استفاده از مواد اتصالدهنده، قرار دادن کامپوزیت در لایهها و شکل دادن آن است. در پایان، تماس دندان با دندان مقابل بررسی و سطح ترمیم پالیش میشود. [1]
در دندان جلویی، بازسازی فقط پر کردن یک سوراخ نیست؛ فرم لبه، ضخامت، رنگ، شفافیت و نحوه تماس با دندان کناری روی نتیجه طبیعی اثر دارند.
آیا کامپوزیت دندان شکسته ممکن است دوباره بشکند؟
بله. هیچ ترمیمی شکستناپذیر نیست. هرچه قسمت از دسترفته بزرگتر باشد، فشار بیشتری روی ترمیم وارد میشود. جویدن یخ، آجیل بسیار سفت، باز کردن بستهها با دندان یا دندانقروچه میتواند خطر لبپریدگی یا شکست مجدد را بیشتر کند.
اگر کامپوزیت بارها در یک محل میشکند، فقط تعویض مکرر آن بدون بررسی بایت و مقدار بافت باقیمانده منطقی نیست. ممکن است طراحی ترمیم یا روش درمان نیاز به تغییر داشته باشد.
آیا دندان شکسته را میتوان فقط به خاطر ظاهر ترمیم نکرد؟
اگر شکستگی کاملاً محدود به مینا، بدون لبه تیز، بدون درد و بدون مشکل عملکردی باشد، ممکن است درمان فوری پیچیده لازم نباشد. اما بهتر است حداقل یک بار معاینه شود تا مطمئن شویم ترک عمیقتر، عاج بدون محافظ یا آسیب دیگری وجود ندارد.
شکستگیهایی که عاج را باز میکنند میتوانند حساسیت ایجاد کنند و بهتر است برای پوشاندن سطح و کاهش آلودگی درمان شوند. [3]
چه کارهایی تا زمان مراجعه نباید انجام دهیم؟
با سمت دندان شکسته غذای خیلی سفت نجوید.
قطعه دندان را دور نیندازید.
روی دندان یا لثه آسپرین و داروی موضعی نامناسب قرار ندهید. [4]
لبه شکسته را با ابزار خانگی سوهان نزنید.
ترک یا قطعه متحرک را با چسبهای خانگی نچسبانید.
اگر درد یا تورم در حال بیشتر شدن است، مراجعه را فقط با مسکن به تعویق نیندازید.
چه زمانی دندان شکسته اورژانسیتر است؟
یک لبپریدگی کوچک معمولاً اورژانس بیمارستانی نیست، اما در شرایط زیر بهتر است همان روز یا در اولین فرصت ممکن ارزیابی شوید:
درد شدید یا درد خودبهخودی؛
خونریزی از داخل خود دندان یا مشاهده نقطه قرمز در مرکز شکستگی؛
شل یا جابهجا شدن دندان پس از ضربه؛
شکستگی بزرگ نزدیک لثه؛
تورم، چرک یا تب؛
آسیب همزمان فک، لب یا صورت؛
مشکل در بستن طبیعی دندانها بعد از ضربه.
اگر ضربه شدید به صورت با بیهوشی، استفراغ، گیجی، خونریزی کنترلنشده یا مشکل تنفس همراه بوده است، از خدمات اورژانس محلی استفاده کنید.
چگونه از شکستن دوباره دندان پیشگیری کنیم؟
همه شکستگیها قابل پیشگیری نیستند، اما چند اقدام میتواند خطر را کمتر کند:
یخ، هستهها و مواد بسیار سخت را با دندان نشکنید؛
از دندان برای باز کردن در بطری یا بسته استفاده نکنید؛
اگر دندانقروچه دارید، درباره محافظ شبانه با دندانپزشک مشورت کنید؛
در ورزشهای برخوردی از محافظ دهان استفاده کنید؛
پرکردگیهای بسیار بزرگ یا دندانهای ضعیف را طبق برنامه پیگیری کنید؛
پوسیدگی را قبل از اینکه دیوارههای دندان را ضعیف کند درمان کنید.
جمعبندی: درمان دندان شکسته از یک کامپوزیت کوچک تا روکش متغیر است
برای دندان شکسته یک درمان واحد وجود ندارد. شکستگی کوچک میتواند با صاف کردن یا کامپوزیت ترمیم شود؛ آسیب متوسط ممکن است به آنله یا ترمیم گستردهتر نیاز داشته باشد؛ و در شکستگیهای وسیع یا دندانهای ضعیف، روکش میتواند محافظت بیشتری فراهم کند. اگر عصب آسیب دیده باشد، درمان حفظ عصب یا عصبکشی نیز ممکن است بخشی از برنامه باشد.
اصل مهم، حفظ بیشترین مقدار ممکن از دندان سالم در کنار ایجاد ترمیمی است که بتواند فشار جویدن را تحمل کند. اگر دندان شکسته است، بهخصوص اگر درد، حساسیت یا ترک واضح دارد، معاینه زودهنگام کمک میکند قبل از گسترش آسیب گزینههای بیشتری برای حفظ دندان وجود داشته باشد.
منابع
Ritter AV, Boushell LW, Walter R, eds. Sturdevant’s Art and Science of Operative Dentistry. 7th ed. Elsevier; 2019. Chapter 8: Clinical Technique for Direct Composite Resin and Glass Ionomer Restorations.
Rosenstiel SF, Land MF, Fujimoto J. Contemporary Fixed Prosthodontics. 5th ed. Elsevier; 2016.
American Association of Endodontists. Traumatic Dental Injuries. aae.org.
American Association of Endodontists. Cracked Teeth. aae.org.
American Dental Association. Composite Fillings. MouthHealthy. mouthhealthy.org.
