‹‹مقدمه››
دیدن خون روی مسواک یا در کف دهان هنگام مسواک زدن چیزی نیست که باید آن را «طبیعی» فرض کرد. خونریزی تکرارشونده لثه هنگام مسواک یا نخ دندان، بهویژه اگر همراه با قرمزی، تورم یا بوی بد دهان باشد، یکی از نشانههای شایع التهاب لثه و بیماریهای پریودنتال است. البته یک خونریزی تکبار پس از آسیب مکانیکی به لثه بهتنهایی بیماری را ثابت نمیکند؛ مسئله مهم تکرار، شدت، محل خونریزی و علائم همراه است. [3] [4]
بیماری لثه اغلب بدون درد پیش میرود و همین موضوع باعث میشود بعضی افراد خونریزی را ماهها نادیده بگیرند. در بسیاری از موارد، علت اولیه تجمع پلاک میکروبی در حاشیه لثه است؛ اما خونریزی میتواند تحت تأثیر نحوه مسواک زدن، تغییرات هورمونی، مصرف دخانیات، بعضی بیماریهای زمینهای و داروهای افزایشدهنده خطر خونریزی نیز قرار بگیرد. بنابراین هدف فقط «متوقف کردن خون» نیست؛ باید مشخص شود چرا لثه خونریزی میکند. [1] [2]
در یک نگاه: اگر لثه هنگام مسواک خونریزی کرد چه بدانیم؟
خونریزی مکرر هنگام مسواک طبیعی محسوب نمیشود و شایعترین علت آن التهاب ناشی از پلاک در خط لثه است. [4]
یک بار خونریزی پس از برخورد شدید مسواک یا نخ دندان میتواند ناشی از آسیب موضعی باشد، اما تکرار خونریزی نیاز به بررسی دارد.
اگر خونریزی با قرمزی، تورم، بوی بد دهان یا حساسیت لثه همراه باشد، احتمال التهاب لثه بیشتر است. [1]
لق شدن دندان، عقبرفتگی لثه، چرک یا تغییر محل دندانها میتواند نشانه درگیری عمیقتر و پریودنتیت باشد. [2] [4]
اگر داروی رقیقکننده خون مصرف میکنید، خونریزی لثه ممکن است بیشتر دیده شود؛ دارو را خودسرانه قطع یا کم نکنید. [6]
نداشتن خونریزی نیز همیشه سلامت کامل لثه را ثابت نمیکند؛ در افراد سیگاری خونریزی ممکن است کمتر آشکار باشد. [7]
آیا خونریزی لثه هنگام مسواک زدن طبیعی است؟
اگر خونریزی بهطور مکرر با مسواک زدن معمولی رخ میدهد، پاسخ کوتاه «خیر» است. خونریزی یکی از شاخصهای مهم التهاب لثه است و در معاینه پریودنتال نیز «خونریزی هنگام پروبینگ» برای سنجش التهاب استفاده میشود. در طبقهبندی بینالمللی بیماریهای پریودنتال، خونریزی هنگام پروبینگ یکی از معیارهای اصلی تشخیص ژنژیویت است. [3]
با این حال، هر مشاهده خون الزاماً به معنی بیماری پیشرفته نیست. لثه ممکن است پس از فشار زیاد مسواک، وارد کردن خشن نخ دندان یا آسیب کوچک موضعی یک بار خونریزی کند. چیزی که بیشتر اهمیت دارد این است که آیا با فشار معمولی و بهطور تکراری خون میبینید، آیا چند ناحیه درگیر است و آیا نشانههای دیگری مثل تورم یا بوی بد دهان وجود دارد.
اگر میخواهید درباره مرحله اولیه بیماری بیشتر بدانید، راهنمای علائم التهاب لثه توضیح میدهد ژنژیویت چگونه ایجاد میشود و چه تفاوتی با پریودنتیت دارد.
شایعترین علت خونریزی لثه چیست؟
شایعترین علت، التهاب لثه ناشی از تجمع پلاک میکروبی در حاشیه دندان و لثه است. پلاک یک بیوفیلم چسبنده حاوی میکروارگانیسمهاست که دائماً روی دندان شکل میگیرد. اگر با مسواک و تمیز کردن فضای بین دندانها بهطور مؤثر برداشته نشود، پاسخ التهابی بافت لثه میتواند باعث قرمزی، تورم و خونریزی شود. [1] [2]
کتاب White and Pharoah توضیح میدهد که شاخصهای بالینی بیماری پریودنتال بازتاب پاسخ بافت میزبان به بیوفیلم میکروبی هستند؛ ژنژیویت با تورم، ادم و قرمزی لثه دیده میشود و در صورت پیشرفت به پریودنتیت، از دست رفتن اتصال و استخوان نیز میتواند رخ دهد. [2]
تجمع جرم دندانی
پلاک با گذشت زمان میتواند معدنی و به جرم یا تارتار تبدیل شود. جرم بهخودیخود با مسواک معمولی برداشته نمیشود و سطح آن میتواند محل مناسبی برای تجمع بیشتر پلاک ایجاد کند. در صورت وجود جرم قابلتوجه، پاکسازی حرفهای ممکن است بخشی از درمان باشد. [5]
مسواک یا نخ دندان با فشار نامناسب
وارد کردن فشار زیاد به لثه میتواند باعث آسیب موضعی و خونریزی شود. این حالت با ژنژیویت یکی نیست، اما اگر لثه از قبل ملتهب باشد، حتی تماس معمولی نیز ممکن است خونریزی ایجاد کند. به همین دلیل بهتر است بهجای توقف نظافت، تکنیک مسواک و تمیز کردن بین دندانها اصلاح شود.
تغییرات هورمونی
در دورههایی مانند بلوغ و بارداری، تغییرات هورمونی میتوانند پاسخ لثه به پلاک را تشدید کنند و احتمال قرمزی، تورم یا خونریزی را افزایش دهند. این موضوع به معنی بیاهمیت بودن پلاک نیست؛ کنترل بیوفیلم همچنان بخش اصلی مراقبت است. [2]
سیگار و دخانیات: یک نکته خلاف انتظار
سیگار خطر بیماری پریودنتال را افزایش میدهد، اما ممکن است خونریزی لثه را کمتر آشکار کند. بنابراین فرد سیگاری میتواند بیماری لثه داشته باشد بدون اینکه مقدار خونریزی متناسب با شدت التهاب دیده شود. نبود خون روی مسواک در فرد سیگاری دلیل کافی برای سالم بودن لثه نیست. [7]
داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت
داروهایی مانند وارفارین، آپیکسابان، ریواروکسابان و داروهای ضدپلاکت میتوانند احتمال یا مدت خونریزی را افزایش دهند. اگر هنگام مصرف این داروها لثه خونریزی میکند، علت موضعی لثه نیز باید بررسی شود؛ و مهمتر اینکه دارو نباید برای کم کردن خونریزی بهصورت خودسرانه قطع یا تغییر داده شود. انجمن دندانپزشکی آمریکا تأکید میکند هر تغییر در رژیم این داروها، در صورت لزوم، باید با نظر پزشک انجام شود. [6]
خونریزی لثه چه زمانی بیشتر به ژنژیویت شباهت دارد؟
وقتی خونریزی با قرمزی، تورم، نرمی یا حساسیت لثه و تجمع پلاک در حاشیه دندان همراه باشد، ژنژیویت یکی از محتملترین توضیحات است. در ژنژیویت، التهاب به لثه محدود است و از دست رفتن اتصال پریودنتال یا استخوان ویژگی اصلی بیماری نیست. متخصصان نیز ژنژیویت را با لثه قرمز، متورم و اسفنجی و خونریزی هنگام پروبینگ توصیف میکنند و آن را از پریودنتیتی که با از دست رفتن استخوان همراه است جدا میکنند. [1]
نکته مهم این است که ژنژیویت ممکن است درد نداشته باشد. اگر منتظر درد بمانید، ممکن است یک علامت زودهنگام و قابلکنترل را برای مدت طولانی نادیده بگیرید.
چه زمانی خونریزی میتواند نشانه پریودنتیت باشد؟
خونریزی بهتنهایی برای تشخیص پریودنتیت کافی نیست. پریودنتیت زمانی مطرح میشود که علاوه بر التهاب، شواهدی از تخریب بافتهای نگهدارنده دندان، از دست رفتن اتصال یا استخوان وجود داشته باشد. این تشخیص با معاینه پریودنتال و در صورت نیاز تصویربرداری انجام میشود. [2]
نشانههایی که احتمال درگیری عمیقتر را بیشتر میکنند عبارتاند از:
عقب رفتن لثه و بلندتر دیده شدن دندانها؛
لق شدن یا جابهجا شدن دندانها؛
چرک بین لثه و دندان؛
بوی بد دهان پایدار؛
ایجاد فاصله جدید بین دندانها یا تغییر نحوه قرار گرفتن آنها؛
سابقه بیماری پریودنتال یا پاکتهای عمیق لثه. [4]
اگر امروز هنگام مسواک خون دیدم، چه کار کنم؟
همان روز
نظافت دهان را متوقف نکنید. با فشار ملایم مسواک بزنید و بین دندانها را با روشی که برای شما مناسب است تمیز کنید. اگر خونریزی فقط پس از ضربه واضح به لثه ایجاد شده و سریع متوقف شده است، ناحیه را زیر نظر بگیرید.
طی چند روز آینده
به محل خونریزی توجه کنید: آیا همیشه یک نقطه است یا چند ناحیه؟ آیا لثه قرمز یا متورم شده؟ آیا بوی بد دهان، مزه نامطبوع یا درد وجود دارد؟ خونریزیای که با نظافت معمولی ادامه پیدا میکند، ارزش ارزیابی دندانپزشکی دارد. NHS نیز خونریزی هنگام مسواک یا خوردن غذای سفت را از علائمی میداند که باید توسط دندانپزشک بررسی شود. [5]
اگر ادامه پیدا کرد یا مرتب برگشت
برای معاینه وقت بگیرید. هدف از مراجعه صرفاً جرمگیری نیست؛ ابتدا باید مشخص شود خونریزی از ژنژیویت، پریودنتیت، یک عامل موضعی یا وضعیت دیگری ناشی شده است. اگر جرم یا پلاک قابلتوجه وجود داشته باشد، پاکسازی حرفهای و اصلاح مراقبت خانگی معمولاً بخشی از برنامه درمان است. [5]
چه کارهایی تا زمان مراجعه مفید است؟
مسواک زدن را به دلیل خونریزی متوقف نکنید. کاهش نظافت معمولاً باعث باقی ماندن بیشتر پلاک میشود.
دندانها را حداقل دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار تمیز کنید و فضاهای بین دندانها را روزانه با نخ یا برس بیندندانی پاک کنید. [5]
اگر مسواک به لثه آسیب میزند، فشار دست و تکنیک را اصلاح کنید؛ هدف پاک کردن پلاک است، نه ساییدن بافت لثه.
اگر سیگار میکشید، کم بودن خونریزی را نشانه سلامت فرض نکنید و ترک دخانیات را بخشی از مراقبت پریودنتال بدانید. [7]
اگر داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف میکنید، نام دارو را به دندانپزشک بگویید و آن را خودسرانه قطع نکنید. [6]
چه کارهایی نباید انجام دهید؟
بهدلیل دیدن خون، مسواک و تمیز کردن بین دندانها را کنار نگذارید.
لثه را با اجسام نوکتیز، نمک درشت یا مواد تحریککننده نسایید.
آنتیبیوتیک را برای خونریزی ساده لثه خودسرانه شروع نکنید؛ خونریزی معمولاً با «آنتیبیوتیک بدون تشخیص» درمان نمیشود.
داروی رقیقکننده خون را بدون هماهنگی پزشک تغییر ندهید. [6]
دهانشویه را جایگزین مسواک و تمیز کردن بین دندانها نکنید.
دندانپزشک برای خونریزی لثه چه چیزهایی را بررسی میکند؟
معاینه معمولاً با بررسی ظاهر لثه، میزان پلاک و جرم، خونریزی هنگام پروبینگ، عمق شیار یا پاکت، عقبرفتگی لثه، میزان اتصال بافتی و لق بودن دندانها انجام میشود. در صورت شک به پریودنتیت، رادیوگرافی میتواند برای بررسی استخوان نگهدارنده و عوامل موضعی کمککننده باشد. [2]
برای ژنژیویت ساده، تصویر رادیوگرافی معمولاً بهتنهایی ابزار تشخیص اصلی نیست؛ متخصصان تأکید میکنند معاینه بالینی ابتدا انجام میشود و تصویربرداری زمانی ارزش بیشتری دارد که یافتههای بالینی احتمال پریودنتیت یا تخریب استخوان را مطرح کنند. [2]
آیا خونریزی لثه بعد از شروع نخ دندان طبیعی است؟
اگر مدتها فضای بین دندانها تمیز نشده باشد، ممکن است هنگام شروع مجدد نخ دندان نواحی ملتهب خونریزی کنند. این موضوع نباید بهانهای برای قطع تمیز کردن باشد. تکنیک خشن نیز میتواند لثه را زخمی کند؛ بنابراین هدف، تمیز کردن آرام و مؤثر سطح جانبی دندان است. اگر خونریزی با تکنیک صحیح ادامه دارد، معاینه لازم است.
آیا خونریزی لثه در بارداری یا بلوغ اهمیت دارد؟
بله. تغییرات هورمونی میتوانند پاسخ لثه به پلاک را بیشتر کنند، بنابراین در بلوغ و بارداری تورم و خونریزی ممکن است آسانتر رخ دهد. اما این خونریزی را هم نباید کاملاً طبیعی و بینیاز از مراقبت دانست؛ کنترل پلاک و معاینه دندانپزشکی همچنان اهمیت دارد. [2]
اگر داروی رقیقکننده خون مصرف میکنم، چه؟
خونریزی لثه میتواند یکی از تظاهرات افزایش تمایل به خونریزی در مصرف داروهای ضدانعقاد باشد. در این حالت دو موضوع باید همزمان بررسی شود: سلامت خود لثه و اثر دارو. خودتان دارو را قطع نکنید. خطر قطع بعضی داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت، از جمله ایجاد لخته، سکته یا عوارض قلبی، میتواند جدی باشد. هر تغییر باید با نظر پزشک انجام شود. [6]
چه زمانی خونریزی لثه نیاز به مراجعه سریعتر دارد؟
برای خونریزی معمول هنگام مسواک اغلب مراجعه اورژانسی لازم نیست، اما در شرایط زیر بهتر است ارزیابی سریعتر انجام شود:
خونریزی شدید یا مداومی که بهسادگی متوقف نمیشود؛
تورم بسیار دردناک لثه یا صورت؛
چرک، آبسه یا تب همراه با علائم دهانی؛
لق شدن جدید دندان یا تغییر واضح در موقعیت دندانها؛
زخم، لکه قرمز یا تودهای در دهان که باقی مانده است؛ [5]
خونریزی لثه همراه با خونریزی غیرعادی در نقاط دیگر بدن، کبودی قابلتوجه یا مصرف داروی ضدانعقاد و خونریزی کنترلنشده.
اگر خونریزی بسیار شدید است، متوقف نمیشود یا همراه با علائم عمومی جدی است، از خدمات اورژانس محلی استفاده کنید.
خونریزی لثه را چگونه میتوان پیشگیری کرد؟
پیشگیری روی کنترل منظم بیوفیلم تمرکز دارد: مسواک مؤثر، تمیز کردن بین دندانها، اصلاح تکنیک در نواحی دشوار، پیگیری دندانپزشکی متناسب با وضعیت فرد و کنترل عوامل خطر مانند دخانیات و دیابت. پلاک میکروبی عامل اصلی شروع بسیاری از موارد ژنژیویت است و برداشتن منظم آن بخش اساسی حفظ سلامت لثه محسوب میشود. [1] [5]
جمعبندی: خون روی مسواک را نادیده نگیرید، اما از آن هم نترسید
خونریزی لثه هنگام مسواک زدن در بیشتر مواقع اورژانس نیست، اما تکرار آن یک علامت قابلتوجه است، نه یک وضعیت «کاملاً طبیعی». شایعترین علت، التهاب ناشی از پلاک است و در مرحله ژنژیویت میتوان با تشخیص زودهنگام، پاکسازی مناسب و مراقبت منظم آن را کنترل کرد. اگر خونریزی با عقبرفتگی لثه، لق شدن دندان، چرک یا تغییر موقعیت دندان همراه است، باید احتمال بیماری عمیقتر لثه بررسی شود. [1] [4]
اگر خونریزی ادامهدار، رو به تشدید یا همراه با علائم هشدار است، برای معاینه و تشخیص علت در کلینیک دندانپزشکی روما اقدام کنید. در وضعیت اورژانسی از خدمات اورژانس محلی استفاده کنید.
منابع
Ritter AV, Boushell LW, Walter R, eds. Sturdevant’s Art and Science of Operative Dentistry. 7th ed. Elsevier; 2019. Chapter 11: Periodontology Applied to Operative Dentistry.
Mallya SM, Lam EWN. White and Pharoah’s Oral Radiology: Principles and Interpretation. 8th ed. Elsevier; 2019. Chapter 20: Periodontal Diseases.
Chapple ILC, Mealey BL, Van Dyke TE, et al. Periodontal health and gingival diseases and conditions on an intact and a reduced periodontium. Journal of Clinical Periodontology. 2018;45(Suppl 20):S68-S77. European Federation of Periodontology.
American Academy of Periodontology. Gum Disease Information. perio.org.
NHS. Gum disease. Reviewed April 2026. nhs.uk.
American Dental Association. Oral Anticoagulant and Antiplatelet Medications and Dental Procedures. ada.org.
European Federation of Periodontology. How do smoking and vaping affect periodontal health? 2026. efp.org.
